Een sprookje met thrillerallures

Elk land met een traditie in kinderboeken heeft één auteur die alle andere overtreft. In Nederland is dat Annie M.G.Schmidt, in Zweden Astrid Lindgren. Maar de absolute peetvader van de kinderliteratuur is wellicht de Deen Hans Christian Andersen. Hij introduceerde een gezellige vertellende stijl, waar tot de dag van vandaag een voorbeeld aan wordt genomen. Een van die hedendaagse Deense auteurs is Louis Jensen.

Jensen is in eigen land bekend, controversieel en vaak geliefd, schreef zowat 35 kinderboeken en tien romans voor volwassenen. Hij zweert bij Hans Christian Andersen, die hij dagelijks herleest. Jensen debuteerde als kinderboekenauteur in 1983 met een kort verhaal in een verzameling van fantastische vertellingen. Enkele jaren later verscheen het eerste deel van een reeks van vier boeken over De kristallen man. Het is het begin van een oeuvre van fantastische vertellingen die vaak een reis beschrijven van jong naar oud, met gruwelijke queesten en mythisch aandoende ontmoetingen, met verschrikkingen en droombeelden. Veel van Jensens boeken zijn het onderwerp van de eeuwige discussie over wat aan kinderen wel of niet verteld mag worden. Jensens meest geliefde onderwerp is het kwaad. Zijn boeken zijn doorspekt met de gruwelijkste scènes. Zo gaat Den klovere mand over een halve man die met zijn zwaard mensen in tweeën snijdt. Als het zover is, zijn de twee helften van haat voor elkaar vervuld en zo verspreid het kwaad zich. Een jongetje raakt in deze bloederige en ontroerende strijd verwikkeld. Louis Jensen weet in de gewelddadigste sagen toch nog hoop toe te laten. Zijn verhalen eindigen niet in misère, heel vaak draaien ze op een positieve manier terug naar het begin.
    De vreselijke hand is het eerste boek van Jensen in het Nederlands. Ondanks ziijn populariteit in eigen land werd tot nog toe alleen erg sporadisch een boek van Louis Jensen vertaald in het Zweeds of Noors. Uitgeverij Clavis waagde zich als eerste aan een vertaling buiten de Scandinavische talen. De vreselijke hand verscheen onder de imprint Afijn, het kwaliteitsvolle nieuwe fonds van Clavis. Het is een sprookje met thrillerallures. Vanaf de eerste bladzijden is de stijl verrassend en het surrealisme fascinerend. Een jongen is erg bang van een grote hand die in de waterput bij zijn huis zou wonen. De angst wordt reëel: de hand ontvoert zijn moeder. Dan volgt een lang relaas in de ikpersoon over de zoektocht van de jongen naar zijn moeder. In allerlei voertuigen reist hij door een prachtige wereld waar hij op geregelde tijden tekens van God ziet. De jongen ontmoet allerlei personages die hem iets geven. Attributen met magische kwaliteiten, zoals dat hoort in een sprookje.
   Jensen is gefascineerd door sprookjes. In zijn verzonnen wereld is alleen het hoofdpersonage zelf een jongen van vlees en bloed, die met verbazing om zich heen kijkt. Die combinatie van realisme en surrealisme resulteert in een aangename vervreemding. Zo komt de jongen achtereenvolgens bij een glazen koning en koningin terecht die hem willen betoveren, bij heer Hart die wereldkampioen pijnlijden is en zichzelf in stukjes laat snijden en stort hij neer als hij met Barbie en Ken in een sportvliegtuigje van Thailand naar Duitsland vliegt. 'Hoewel het geen sprookje was waarin ik rondreed, deed alles mij zo merkwaardig aan dat ik dacht ik ook geholpen zou worden als het nodig was.'
    Louis Jensen zei ooit in een interview: 'Ik heb gemerkt dat er engelen naast me staan terwijl ik schrijf. Gewoon, op armlengte. Zij fluisteren in mijn oor hoe het verhaal verder moet.' Voor mijn part mag hij een deel van de verzinsels van die engelen in de wind slaan, zoals de episode met Anita, de succesvolle zangeres die de jongen een tijdje onder haar hoede neemt. Hoewel het vuur van de liefde daar heel mooi en letterlijk beschreven wordt. Soms ook krijg je een vervelend gevoel van oververzadiging; alsof de tocht nergens naartoe gaat en alleen maar een opsomming is van de onvoorstelbare verboden romance tussen een kat en een hond, en de Romeo-en-Julia-knipoog daarbij. Jensen steekt de draak met de avontuurlijke reis van zijn hoofdpersonage. Hij ziet in Hamburg de rivier in tweeën splijten en een grote hand uit het gat opsteken. Even later somt hij laconiek nog wat bezienswaardigheden op: "Ergens hadden ze 3 katten die op elkaars rug konden staan. En nog ergens anders hadden ze een tweeling die 110 oud was en die in een tweepersoonsbed woonde."
   Ondanks haperingen hier en daar is De vreselijke hand een heerlijke vertelling, met poëtische momenten en met kleine vindingrijkheden. De reis gaat op een gegeven ogenblik door een groot bos dat bij de stad Grimm ligt. "Ik liep het bos in en in de loop van de nacht verdwaalde ik, maar de volgende ochtend klom ik in een hoge boom en vond ik de landweg weer terug." Sommige scènes zijn griezelig, zoals wat de jongen overkomt in een hol in een bos. Hij merkt dat hij midden in de nacht verandert in een skelet. Hij moet lijdzaam toekijken hoe zijn kleren, huid en spieren weggesneden worden door een ijzige wind, en hoe zijn hart alleen nog in zijn skelet zweeft. Wellicht het meest verrassende avontuur in de quueste van de jongen naar de verschrikkelijke hand is de ontmoeting met Ken en Barbie. Ken is uiterst galant, op Barbie wordt hij verliefd. Ken bestuurt een sportvliegtuigje, Barbie kleedt zich naargelang de omstandigheden geregeld om. Prachtig is dat, de intrede van al dat kunstmatig goeds in een wereld waar het kwaad op de loer ligt en je dierbaarste goed bedreigt.
   De vreselijke hand lijkt soms op een les in anatomie; het wemelt van de lichaamsdelen. De natuur ligt erbij als lichaamsdelen van God zelf, de wereld wordt geregeerd door een goede en een slechte hand, heer Hart laat zijn lichaam in stukjes snijden, ergens passeert iemand met een hand op zijn voorhoofd. Een poppenhoofd speelt een rol, en er is een vrouw met een reusachtig hoofd waarvan de haren als gras zijn. Ook in andere boeken van Louis Jensen zijn lichaamsdelen hoofdpersonages. Ze krijgen een zelfstandig leven. In een interview vertelt Louis Jensen dat verhalen in beelden naar hem toe komen. Zo verzon hij een kort verhaal over een reus die zijn eigen hart uitrukte om dieren onderdak te geven tijdens een koude winter. "Het is een ongelooflijk mooi verhaal", merkt hij zelf op. "Ik geneer me niet om dat te zeggen, want ik heb het niet zelf bedacht! Het kwam tot mij, als een foto. Ik wist meteen dat het goed was want het drong zich sterk op." Het klinkt ons nogal hoogdravend in de oren, maar het is wel een feit dat De vreselijke hand een massa indrukwekkende beelden oproept bij de lezer. Hoewel de stijl van Jensen eerder sober is, krijg je beeld en klank er als vanzelf bij. De vreselijke hand heeft sombere witzwartillustraties van Cato Thau-Jensen, een Deense illustrator met naam. Hoewel dit een uitzonderlijk mooi verzorgde uitgave is, zijn de tekeningen grijs en vlak afgedrukt. Dat is jammer, wat het verhaal is zo kleurrijk.

Belle Kuijken